Verbeelden

Wat er ook staat
het ritme roert
en geeft de maat.

Door de antistrofe
langs sextet en octaaf
met de prince naar de pointe
dwars door het enclave.

2012 – FSS

Vormgeven in woord en beeld, vorm-geven, ver-woorden en ver-beelden.
Verbeelden – iets tot beeld maken – kan met verf en kleur, stof en wol en in zin en woord.
Soms maak ik daar een combinatie van in tekst, poëzie, titel, textiel, tekening, schilderij.

acryl op papier, 210 x 297 mm. 250 g. 2019.

De paden blijven
liggen vol blubber.
Waar zolen in zoenen
kruipt later het schemer
zwart in schors omhoog.

2019 – FSS

Zie ook: Une Présence http://hergens.net/category/une-presence/

Zie ook: Visuele poëzie: http://hergens.net/visuele-poezie/

Het kader

Het schilderij als kader, het welbekende idee van het raam met zicht op een andere werkelijkheid. Het schildersdoek is een raamwerk, een kader waarbinnen de compositie valt. Het formaat is bepalend voor de compositie, bepalend voor het beeld.

Een werkelijkheid in een werkelijkheid in een werkelijkheid.

Ik schilder een kader binnen het kader van het schilderij.
Kijk het is niet wat het lijkt, een werkelijkheid in een werkelijkheid in een werkelijkheid.

Het kader als openingszin

Ik schilder een kader als eerste opzet, als een literaire openingszin, als een incipit.
“Er was eens…” zegt het kader, “hoe het allemaal begon...” en  “het verhaal gaat…”.
Een kader als introductie op en een context voor het schilderij, in beeld en betekenis.

acryl op papier

acryl op papier, 14,7 x 21 cm. 2019.

Eenheid in veelvoud

Enige tijd geleden maakte ik collages onder een pseudoniem. Ik werk graag met tekst en beeld. Maar aanvankelijk dacht ik dat de collages met tekst en beeld volledig los stonden van mijn andere visuele werk. Dat heeft ook te maken met het idee dat te veel verschillende werkwijzen en stijlen afbreuk kunnen doen aan de zeggingskracht van je werk, dat je werk niet langer een geheel vormt (dat is ook een bekend marketingverhaal).
Maar deze manier van denken over beeldende kunst is zo onvrij en druist in tegen wat kunst is, namelijk vrij en rijk aan mogelijkheden, vormen, betekenissen en associaties.
Om kort te gaan, vanaf heden toon ik de tekst-beeld collages onder eigen naam.
Eenheid in veelvoud. Ik deed sowieso al niet veel aan marketing.

Meer collages op: https://www.instagram.com/fsuzannescholten/


Model naar waarneming

Toen ik op de kunstacademie voor het eerst naar modeltekenen ging, verwachtte ik anatomie les te krijgen. Dat bleek niet het geval. Er was een model, naakt of gekleed, om na te tekenen en schilderen. Hierbij werden soms opdrachten gegeven en er was altijd een docent aanwezig voor tips en adviezen. Al met al geen anatomische ontleding van het lichaam, maar werken naar waarneming.

Waarneming en perceptie

Het gaat om kijken, heel goed kijken en nadenken over wat je nou eigenlijk ziet. Waarneming gaat niet alleen over kleur en vorm, maar ook over ruimte, licht en perceptie. Waarneming is meer dan alleen zien, het is met al je zintuigen aandachtig en bewust observeren.

Perceptie: een proces van verwerven, registreren, interpreteren, selecteren en ordenen van zintuiglijke informatie.

Naar waarneming schilderen

Schilderen naar waarneming is veel meer dan vastleggen hoe, bijvoorbeeld de narcissen bloeien. Het is de energie van de lente die voorzichtig, maar ook krachtig uit het donker oplicht. Het is de wind die de bloemen zachtjes heen en weer wiegt, het zijn bloembollen die elk jaar bloeien en weer afsterven, het is de bloemengeur, enzovoorts. Zoals Cézanne zei: “Je zou de geur van bomen kunnen schilderen.”. De manier waarop de schilder zijn model observeert en interpreteert, bepaalt mede de wijze waarop het model in materiaal wordt omgezet.

Picasso

Bearded man with cigarette and his model, Picasso, 1964.

Een realistische waarheid?

Ik teken wel eens portret, maar nooit in opdracht. Om de simpele reden dat ik geen zin heb in gezeur over of iemand wel of niet ‘lijkt’. Het gaat me niet eens zozeer om of ik wel vakkundig genoeg zou zijn, want misschien ben ik gewoon een slecht portret tekenaar, maar meer nog is het werken naar waarneming, of dat nou stilleven, landschap of model is, iets wat ik nooit doe met de intentie dat het ‘echt moet lijken’. Dat is totaal oninteressant vind ik. Want wat is echt, waarheidsgetrouw of realistisch? En waarom dan geen foto?

Autonome kunst

Het gaat om waarneming, perceptie en hoe je dat kunt omzetten in verf op doek. Hoe nieuwe kennis door waarneming ontstaat en hoe je deze kunt verbeelden. Hierbij gaat het nooit over een objectieve observatie en evenmin om enkel persoonlijk subjectieve interpretatie. Want beiden staan niet op zichzelf, maar zijn afhankelijk van een bepaalde context, van regels en van waaruit ze voortkomen.

Kunst is vrij en bepaalt zelf de regels en verandert deze ook weer als dat zo uitkomt. Kunst is een context op zichzelf. Zoals Braque mooi zei: het schilderij heeft niet de bedoeling ‘een anekdotisch feit te reconstrueren’ maar een ‘picturaal feit te constitueren’. Het kunstwerk is niet een imitatie van de wereld, maar het is een wereld op zichzelf.

Naaktmodel in de kunst

Terug naar modeltekenen. Het idee van anatomieles komt uit de Renaissance, destijds was er veel aandacht voor anatomie in de kunsten en het naakt werd als ideale schoonheid verbeeld. Naakt was niet nieuw in de kunst, dat kwam al voor in de prehistorie in de vorm van venusbeeldjes, welke symbool staan voor vruchtbaarheid. In de middeleeuwen werd het naakt onder invloed van religie afgebeeld in de vorm van goden en Bijbelse figuren, zoals Adam en Eva. In de 19e eeuwse kunst wordt het naaktmodel steeds vrijer en meer alledaags weergegeven. Dit ging niet zonder slag of stoot, want voorheen mocht het naakt alleen kuis en niet te uitdagend of te realistisch worden afgebeeld. Bekend voorbeeld is het schilderij ‘Le dejeuner sur l’herbe’ van Edouard Manet, wat men in 1863 heel schokkend vond, omdat in dat schilderij het naakt door Manet uit zijn traditionele context is gehaald. In de loop van de 19e eeuw wordt het naaktmodel een zelfstandig onderwerp in de kunst en is het in diverse stromingen een belangrijk thema. Zo komt het naakt als onderwerp veel voor in het impressionisme, expressionisme, symbolisme en kubisme. In de 20e eeuw wordt het naaktmodel vastgelegd door nieuwe media als film en fotografie. En uiteindelijk wordt in de jaren zeventig het (naakte) lichaam zelf tot kunst verheven in de vorm van performance en body-art.

work in progress – close up mixed media, model collage

Modeltekenen als oefening en nieuw materiaal

Modeltekenen is ook gewoon leuk om te doen en een goede oefening. In de loop der jaren heb ik heel veel model getekend en geschilderd. Het zijn vooral schetsen, omdat de meeste standen vijf tot tien minuten duren. Veel is rechtstreeks de vuilnisbak in gegaan of op later tijdstip weg gegooid. Je kunt niet alles bewaren en veel schetsen stellen niet veel voor. Sinds kort verwerk ik ook modelschetsen in collage en ander schilderwerk. De combinatie van werk naar waarneming en vrij (abstract) werk is interessant en geeft nieuwe mogelijkheden in beeldtaal.

Meer over waarneming: http://hergens.net/tag/waarneming/

Kunst en de ervaringshorizon

Je hebt mensen die voor ze een film gaan kijken eerst opzoeken waar de film over gaat, wie de acteurs zijn en in welk jaar de film gemaakt is. Maar je hebt er ook die zonder enig vooronderzoek de film direct gaan bekijken. Afgezien van de beweegredenen, hebben beiden hun voor- en nadelen. Bepaalde kennis over een film of kunstwerk zal de blik van de toeschouwer beïnvloeden, de wijze waarop dit gebeurt is individueel verschillend.

Kunst en kennis

De kunstenaar bepaalt volgens persoonlijke criteria of een werk al dan niet voltooid is en de beschouwer interpreteert vervolgens op zijn eigen wijze het kunstwerk.
Kennis, zoals het ontstaan, tijd, plaats en informatie over de kunstenaar, beïnvloedt de interpretatie. De context van het kunstwerk speelt dan een rol in de beoordeling van de beschouwer. Maar de context van de beschouwer zelf speelt eveneens een belangrijke rol in zijn kunstbeleving.

Kennis en werkelijkheid

Achtergrondinformatie kan worden opgevat als een verrijking, maar ook als een verarming. Het kan meer inzicht geven, maar ook de vrije interpretatie belemmeren.

Hans-George Gadamer stelt dat er geen duidelijke scheiding is tussen kennis en werkelijkheid, tussen interpretatie en het kunstwerk. De interpretatie van kunst kan niet los gezien worden van de toeschouwer als individu.

De subjectieve interpretatie

Er is geen methode welke altijd een juiste interpretatie van het kunstwerk geeft. Je kunt je ook afvragen of dat wenselijk zou zijn en waarom? Want wie of wat bepaalt wat een goede of minder goede interpretatie van een kunstwerk is? Bestaat er wel zo iets als een objectieve werkelijkheid?

Iedereen interpreteert vanuit zijn eigen persoonlijke ‘ervaringshorizon’, zoals Gadamer dat noemt. Hij stelt dat kunstbeleving een ‘versmelting van enerzijds de ervaringshorizon van de kunstenaar en anderzijds die van de beschouwer’ is.

Betekeniswaarde van kunst

De waarde van een kunstwerk zou je kunnen bepalen aan de hand van het aantal interpretaties. Hoe meer betekenissen het kan geven, hoe waardevoller het werk is. Hoe meer interpretatiemogelijkheden, hoe meer het te bieden heeft.
Het kunstwerk heeft dan dus niet één bepaald nut, maar is op velerlei wijzen van waarde

Wat is de waarde van ongeziene kunst?

Volgende vraag is dan of een kunstwerk wat niemand ziet of gezien heeft, daarmee ook geen enkel nut heeft? Met andere woorden, heeft kunst zonder beschouwer waarde?

Zie ook: Als er een boom omvalt in het bos en er is niemand in de buurt, is er dan geluid?
hergens.net/how-charming-is-divine-philosophy/

Zie ook: Denken over kunst, een kennismaking met de kunstfilosofie van A. Van den Braembussche Google books

scheidend vermogen

Landschappelijke ruimte

Het perspectivisch afbeelden van de wereld als landschap is een akt van bevrijding en verzelfstandiging van het individu, scherper gezegd: het is door één en dezelfde beweging dat het individu zich als autonoom subject poneert én de wereld als landschappelijke ruimte verschijnt.

Citaat uit Filosofie van het landschap van Ton Lemaire.

Plein air tekening met oliepastels op papier (Zuid Frankrijk, 2018):

oliepastel op papier, 2018

Zie ook: Op of onder de horizon http://hergens.net/op-of-onder-de-horizon/

Zie ook: In een wisselend decor http://hergens.net/in-een-wisselend-decor/

Spinoza

De Ethica van Spinoza is een bijzonder boek. De tekst is opgebouwd volgens een wiskundige logica met axioma’s en stellingen. Het is filosofie en gaat over abstracte ideeën, maar ook over de praktijk van leven. Zowel in filosofische als persoonlijke betekenis is Spinoza een inspiratie.
Ik las Spinoza voor het eerst op de academie en onlangs heb ik bij het herlezen van de Ethica diverse inkttekeningen gemaakt.
Zoals deze twee inkttekeningen op papier, welke de titel hebben ‘Natural light’.

Zie ook: Natural light (animation) https://www.instagram.com/p/BlLdQSjAvTx/

Grondwaarheid (axioma)
In de wereld van de dingen bestaat er geen enkel bijzonder ding, dat niet door een ander, dat machtiger en sterker is, kan worden overtroffen. Wat er ook bestaat, altijd is er iets machtigers (denkbaar) waardoor het kan worden vernietigd.

Ethica, Vierde deel, De menselijke knechtschap, Spinoza.

inkttekening op papier
inkttekening op papier
65 x 50 cm. 08/2018.

Zie ook:
Koninklijke bibliotheek, Spinoza: https://www.kb.nl/themas/filosofie/benedictus-de-spinoza

Zie ook: Het werkelijk wezen http://hergens.net/het-werkelijk-wezen/

To the light – never ending story

Screenshot van muziek animatie To the light – never ending story

Kijk en luister bij deze link:
https://www.instagram.com/p/Bkrgd8qBUfs/

music animation
screenshot van de music animation ‘To the light – never ending story’

“Ik plantte, Apollos goot water, maar God gaf de groeikracht.
Niet wie plant of begiet, is van belang, maar wie voor de groei zorgt, en dat is God.”

1 Korintiërs 3 – 6

Zie fototropie Wikipedia: https://nl.wikipedia.org/wiki/Fototropie
Zie ook: Phototropism https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Phototropism

Zie ook: Van stek tot bloem http://hergens.net/van-stek-tot-bloem/
Zie ook: Het werkelijk wezen (Spinoza) http://hergens.net/het-werkelijk-wezen/
Zie ook: Plants grow to the light http://hergens.net/category/plants-grow-to-the-light/

Het werkelijk wezen

De wetten en regelen van de Natuur

“Niets geschiedt er in de Natuur dat aan een gebrek van haarzelf zou kunnen worden toegeschreven. De Natuur is immers steeds dezelfde, en overal ook zijn haar kracht en macht dezelfde, d.w.z. de wetten en regelen van de Natuur, volgens welke alles geschiedt en van de ene vorm in de andere overgaat, zijn altijd en overal dezelfde. Derhalve moet ook de aard van alle dingen, welke dan ook, uit éénzelfde beginsel worden verklaard, namelijk uit de algemeen geldige wetten en regelen van de Natuur.”

Citaat uit de Ethica van Spinoza, derde deel, over de Aard en oorsprong van de aandoeningen, voorrede.

Het streven

“Elk ding tracht, voorzover het van hem afhangt, in zijn bestaan te volharden.” (…)

“Het streven waarmee elk ding in zijn bestaan tracht te volharden is niets anders dan het werkelijk wezen van dit ding zelf.”

Spinoza, Ethica, derde deel, stelling 6 en 7.

Zie ook:
Koninklijke bibliotheek, Spinoza: https://www.kb.nl/themas/filosofie/benedictus-de-spinoza 

Zie ook: Van stek tot bloem http://hergens.net/van-stek-tot-bloem/
Zie ook: Plants grow to the light http://hergens.net/category/plants-grow-to-the-light/

geïnspireerd door Spinoza, schetsboek