Maandelijks archief: januari 2019

Kunst en de ervaringshorizon

Je hebt mensen die voor ze een film gaan kijken eerst opzoeken waar de film over gaat, wie de acteurs zijn en in welk jaar de film gemaakt is. Maar je hebt er ook die zonder enig vooronderzoek de film direct gaan bekijken. Afgezien van de beweegredenen, hebben beiden hun voor- en nadelen. Bepaalde kennis over een film of kunstwerk zal de blik van de toeschouwer beïnvloeden, de wijze waarop dit gebeurt is individueel verschillend.

Kunst en kennis

De kunstenaar bepaalt volgens persoonlijke criteria of een werk al dan niet voltooid is en de beschouwer interpreteert vervolgens op zijn eigen wijze het kunstwerk.
Kennis, zoals het ontstaan, tijd, plaats en informatie over de kunstenaar, beïnvloedt de interpretatie. De context van het kunstwerk speelt dan een rol in de beoordeling van de beschouwer. Maar de context van de beschouwer zelf speelt eveneens een belangrijke rol in zijn kunstbeleving.

Kennis en werkelijkheid

Achtergrondinformatie kan worden opgevat als een verrijking, maar ook als een verarming. Het kan meer inzicht geven, maar ook de vrije interpretatie belemmeren.

Hans-George Gadamer stelt dat er geen duidelijke scheiding is tussen kennis en werkelijkheid, tussen interpretatie en het kunstwerk. De interpretatie van kunst kan niet los gezien worden van de toeschouwer als individu.

De subjectieve interpretatie

Er is geen methode welke altijd een juiste interpretatie van het kunstwerk geeft. Je kunt je ook afvragen of dat wenselijk zou zijn en waarom? Want wie of wat bepaalt wat een goede of minder goede interpretatie van een kunstwerk is? Bestaat er wel zo iets als een objectieve werkelijkheid?

Iedereen interpreteert vanuit zijn eigen persoonlijke ‘ervaringshorizon’, zoals Gadamer dat noemt. Hij stelt dat kunstbeleving een ‘versmelting van enerzijds de ervaringshorizon van de kunstenaar en anderzijds die van de beschouwer’ is.

Betekeniswaarde van kunst

Zoals bij veel dingen, is het vooral de vraag, wat betekent dit voor mij? Hoe en waarom heeft dit voor mij betekenis? Is het een verrijking? Het antwoord op dergelijke vragen is voor iedereen anders. De waarde van een kunstwerk zou je vanuit dit gezichtspunt kunnen bepalen aan de hand van het aantal interpretaties. Hoe meer betekenissen het kan geven, hoe waardevoller het werk is. Hoe meer interpretatiemogelijkheden, hoe meer het te bieden heeft.
Het kunstwerk heeft dan dus niet één bepaald nut, maar is op velerlei wijzen van waarde

Wat is de waarde van ongeziene kunst?

Volgende vraag is dan of een kunstwerk wat niemand ziet of gezien heeft, daarmee ook geen enkel nut heeft? Met andere woorden, heeft kunst zonder beschouwer geen waarde?

Zie ook: Als er een boom omvalt in het bos en er is niemand in de buurt, is er dan geluid?
hergens.net/how-charming-is-divine-philosophy/

Zie ook: Denken over kunst, een kennismaking met de kunstfilosofie van A. Van den Braembussche Google books

scheidend vermogen

Landschappelijke ruimte

Het perspectivisch afbeelden van de wereld als landschap is een akt van bevrijding en verzelfstandiging van het individu, scherper gezegd: het is door één en dezelfde beweging dat het individu zich als autonoom subject poneert én de wereld als landschappelijke ruimte verschijnt.

Citaat uit Filosofie van het landschap van Ton Lemaire.

Plein air tekening met oliepastels op papier (Zuid Frankrijk, 2018):

oliepastel op papier, 2018

Zie ook: Op of onder de horizon http://hergens.net/op-of-onder-de-horizon/

Zie ook: In een wisselend decor http://hergens.net/in-een-wisselend-decor/

Spinoza

De Ethica van Spinoza is een bijzonder boek. De tekst is opgebouwd volgens een wiskundige logica met axioma’s en stellingen. Het is filosofie en gaat over abstracte ideeën, maar ook over de praktijk van leven. Zowel in filosofische als persoonlijke betekenis is Spinoza een inspiratie.
Tijdens het lezen van de Ethica heb ik diverse inkttekeningen gemaakt.
Zoals deze twee inkttekeningen op papier, welke de titel hebben ‘Natural light’.

Zie ook: Natural light (animation) https://www.instagram.com/p/BlLdQSjAvTx/

Grondwaarheid (axioma)
In de wereld van de dingen bestaat er geen enkel bijzonder ding, dat niet door een ander, dat machtiger en sterker is, kan worden overtroffen. Wat er ook bestaat, altijd is er iets machtigers (denkbaar) waardoor het kan worden vernietigd.

Ethica, Vierde deel, De menselijke knechtschap, Spinoza.

inkttekening op papier
inkttekening op papier
65 x 50 cm. 08/2018.

Zie ook:
Koninklijke bibliotheek, Spinoza: https://www.kb.nl/themas/filosofie/benedictus-de-spinoza

Zie ook: Het werkelijk wezen http://hergens.net/het-werkelijk-wezen/

To the light – never ending story

Screenshot van muziek animatie To the light – never ending story

Kijk en luister bij deze link:
https://www.instagram.com/p/Bkrgd8qBUfs/

music animation
screenshot van de music animation ‘To the light – never ending story’

“Ik plantte, Apollos goot water, maar God gaf de groeikracht.
Niet wie plant of begiet, is van belang, maar wie voor de groei zorgt, en dat is God.”

1 Korintiërs 3 – 6

Zie fototropie Wikipedia: https://nl.wikipedia.org/wiki/Fototropie
Zie ook: Phototropism https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Phototropism

Zie ook: Van stek tot bloem http://hergens.net/van-stek-tot-bloem/
Zie ook: Het werkelijk wezen (Spinoza) http://hergens.net/het-werkelijk-wezen/
Zie ook: Plants grow to the light http://hergens.net/category/plants-grow-to-the-light/

Het werkelijk wezen

De wetten en regelen van de Natuur

“Niets geschiedt er in de Natuur dat aan een gebrek van haarzelf zou kunnen worden toegeschreven. De Natuur is immers steeds dezelfde, en overal ook zijn haar kracht en macht dezelfde, d.w.z. de wetten en regelen van de Natuur, volgens welke alles geschiedt en van de ene vorm in de andere overgaat, zijn altijd en overal dezelfde. Derhalve moet ook de aard van alle dingen, welke dan ook, uit éénzelfde beginsel worden verklaard, namelijk uit de algemeen geldige wetten en regelen van de Natuur.”

Citaat uit de Ethica van Spinoza, derde deel, over de Aard en oorsprong van de aandoeningen, voorrede.

Het streven

“Elk ding tracht, voorzover het van hem afhangt, in zijn bestaan te volharden.” (…)

“Het streven waarmee elk ding in zijn bestaan tracht te volharden is niets anders dan het werkelijk wezen van dit ding zelf.”

Spinoza, Ethica, derde deel, stelling 6 en 7.

Zie ook:
Koninklijke bibliotheek, Spinoza: https://www.kb.nl/themas/filosofie/benedictus-de-spinoza 

Zie ook: Van stek tot bloem http://hergens.net/van-stek-tot-bloem/
Zie ook: Plants grow to the light http://hergens.net/category/plants-grow-to-the-light/

geïnspireerd door Spinoza, schetsboek

Van stek tot bloem

Swells upward, trusting to the gentle dew,
soaring apace from out the enfolding night.
Artless the shape that first bursts into light.

Citaat uit The Metamorphosis of plants (poem) van J. W. von Goethe

Setcreasea purpurea

Jarenlang ben ik op zoek geweest naar de Setcreasea purpurea, een hangplant met geheel paarse bladeren. In tuincentra of plantenzaken heb ik deze plant nooit gevonden. Maar in Zuid-Europa zie je de plant soms in grote plantenbakken op straat.

Vorige zomervakantie kwam ik er eentje tegen in Frankrijk en heb ik een kleine stengel met twee blaadjes meegenomen naar huis. Het overleefde de lange terugreis en heeft vervolgens een maand in een glaasje water gestaan. Er kwamen geen noemenswaardige wortels en het blad werd er bepaald niet fraaier op. Dus het stekje in een beetje aarde met veel water gezet, waarna het na een maand eindelijk aansloeg. Onlangs heb ik het verpot en is het gaan groeien.

Het blad nog jong en groen en daar is de eerste bloem!

Setcreasea purpurea

Turn now thine eyes again, love, to the teeming
Profusion. See its bafflement dispelled.
Each plant thee heralds now the iron laws.
In rising voices hear the flowers declaim;
And, once deciphered, the eternal law.

Citaat uit The Metamorphosis of plants (poem) van J. W. von Goethe

Zie ook: Tradescantia pallida Wikipedia https://en.wikipedia.org/wiki/Tradescantia_pallida

Zie ook: The Metamorphosis of plants van J. W. von Goethe https://books.google.nl/books/about/The_Metamorphosis_of_Plants.html?id=UuXLx5l5fUIC&redir_esc=y

Zie ook: Plantenkunde Wikipedia https://nl.wikipedia.org/wiki/Plantkunde

Zie ook: Planten stekken Wikipedia https://nl.wikipedia.org/wiki/Stekken

Visuele poëzie

In het boek ‘To the hand‘ over het werk van Terry Thompson, schrijft Arno Kramer over het avontuur van de beeldtaal:

“Wanneer je je voorneemt als kunstenaar om in beeldend werk je ‘ervaringen’ en visies met de menselijke zintuigen vorm te geven, kun je twee kanten op. Je laat in je tekening precies zien wat je wilt zeggen, je illustreert je visie met een duidelijk beeld. Of je zoekt meer het avontuur en probeert die zintuigen, die van zichzelf natuurlijk vormeloos zijn en dus abstract, via je gevoelens ook een mate van abstractie mee te geven. Maar zo dat het invoelbaar wordt voor de beschouwer dat er meer is dan slechts die verzameling lijnen en vormen.”

Beeldtaal

In het laatste geval wat Kramer omschrijft, ontstaat een persoonlijke en oorspronkelijke beeldtaal. Terry Thompson schrijft hier zelf over in een vergelijking van poëzie met beeldende kunst:

“Poëzie in haar meest zuivere vorm is nooit letterlijk, illustratief, of louter persoonlijk maar universeel.”
“(…) werk dat dezelfde associatie- en reflectiemogelijkheden kent. Men zou deze inherente poëzie kunnen omschrijven als beeldtaal van het onderbewuste.”

Het onderbewuste

Dromen en het onderbewuste zijn geliefd in de beeldende kunsten, denk aan het Surrealisme.

Het onderbewuste wordt vaak in verband gebracht met dat wat vergeten en verdrongen is. “Onbekend met, instinctmatig, onwillekeurig, zielenleven” volgens het Nederlands woordenboek Van Dale. En “Met het onderbewuste worden geestelijke processen bedoeld die niet, of niet onmiddellijk, toegankelijk zijn en die niettemin iemands gedrag kunnen beïnvloeden.” aldus Wikipedia.

Associatieve vrijheid

Poëzie en kunst komen niet alleen voort uit onbewuste processen. Daarom zou ik in deze context liever spreken van creatieve en associatieve vrijheid. Het is een wisselwerking, het onderbewuste bestaat ook niet zonder het bewuste. Het gaat om de vrijheid, het onbelemmerde spel, waarin creativiteit en associatie kunnen bloeien.

To the hand, Terry Thompson.

Zie ook website Terry Thompson: terrythompson.nl

Op of onder de horizon

De vraag is of het landschap er nog is, als het lichaam er niet meer is?
Your body is your perspective‘, gebonden aan tijd en plaats.

Het landschappelijke is een vergezicht of een mistige overgang tussen hemel en aarde. Het – al of niet zijn – bevindt zich op de grens van de horizon, erop, eronder of erboven. Soms is er helemaal geen horizon en is het meer een kwestie van gesloten of open, gevangen of vrij zijn.

olieverf op geprepareerd papier, 50 x 70 cm. 2018.

Zie ook: Everything I see is round , masker kostuum: http://hergens.net/textiel-plus-signalement/

Zie ook: Une présence, er is deze boom, er was deze boom: http://hergens.net/category/une-presence/

Zie ook: Esse est percipi, zijn is waargenomen worden, Berkeley: http://hergens.net/how-charming-is-divine-philosophy/

Zie ook: In een wisselend decor, in another mind: http://hergens.net/in-een-wisselend-decor/

In een wisselend decor

Het gedicht Bos van Van Deel is een natuurbeschrijving, waarbij de buitenwereld wordt geobserveerd. Daarbij is de vraag wat die buitenwereld is, zonder de eigen observatie. Je bent een toeschouwer van het landschap waar je doorheen gaat.

Dit wisselend decor doet me denken aan another mind van Berkeley uit mijn vorige blog: http://hergens.net/how-charming-is-divine-philosophy

Bos
Zolang ik stil sta, is er niets
dat van dit bos iets anders maakt.
De bomen staan er of ze liggen
al bedekt door eigen blad. Als ik
er niet was, zou alles zo blijven,
met eeuwige morgenglans op kruinen,
licht dat zich aan zichzelf ontsteekt.
Maar ik ga door en waar niets brak
of achter werd gelaten, kraken nu
takken, in een wisselend decor.

T. Van Deel

Zie ook:
“De waarneming beweegt mee met de beschouwer. De ruimte is oneindig en de waarneming is beperkt. Van Gogh schrijft: ‘uren en uren (…) dat er eigenlijk niets is als die aarde – oneindig’ en ‘al is ’t nog zo groot op zichzelf, men weet slechts dat er is grond en lucht.’.”
Ongeziene landschap, Slechts grond en lucht: http://hergens.net/slechts-grond-en-lucht-2/

Zie ook:
“(…) als de momentopnamen van een veranderlijk landschap en een wisselende perceptie van dat landschap.”
Slechts grond en lucht, artist in residence Vincent van Gogh: http://hergens.net/slechts-grond-en-lucht-expositie/

 

How charming is divine philosophy

Esse est percipi, zijn is waargenomen worden.
Als er een boom omvalt in het bos en er is niemand in de buurt, is er dan geluid?

“(…) when I shut my eyes, the things I saw may still exist, but it must be in another mind.”
Citaat uit ‘Theory of Vision and other select philosophical writings‘ van George Berkeley (1910) uit het hoofdstuk ‘Principles of Human Knowledge‘ (blz. 158 lees hieronder het volledige citaat).

How charming is divine philosophy

Volledig citaat ‘Theory of Vision and other select philosophical writings‘ van George Berkeley (1910) ‘Principles of Human Knowledge‘ (blz. 158):

“External things either imprinted by or perceived by some other mind.
(Ideas imprinted on the senses are real things, or do really exist; this we do not deny, but we deny
1. they can subsist without the minds which perceive them, or
2. that they are resemblances of any archetypes existing without the mind:
1. since the very being of a sensation or idea consists in being perceived, and
2. an idea can be like nothing but an idea.)
(Again, the things perceived by sense may be termed external, with regard to their origin, in that they are not generated from within, by the mind itself, but
1. imprinted by a spirit distinct from that which perceives them. Sensible objects may likewise be said to be without the mind, in another sense, namely,
2. when they exist in some other mind. Thus when I shut my eyes, the things I saw may still exist, but it must be in another mind.)”

inkttekening 2014