Tagarchief: filosofie

Kunst en de ervaringshorizon

Je hebt mensen die voor ze een film gaan kijken eerst opzoeken waar de film over gaat, wie de acteurs zijn en in welk jaar de film gemaakt is. Maar je hebt er ook die zonder enig vooronderzoek de film direct gaan bekijken. Afgezien van de beweegredenen, hebben beiden hun voor- en nadelen. Bepaalde kennis over een film of kunstwerk zal de blik van de toeschouwer beïnvloeden, de wijze waarop dit gebeurt is individueel verschillend.

Kunst en kennis

De kunstenaar bepaalt volgens persoonlijke criteria of een werk al dan niet voltooid is en de beschouwer interpreteert vervolgens op zijn eigen wijze het kunstwerk.
Kennis, zoals het ontstaan, tijd, plaats en informatie over de kunstenaar, beïnvloedt de interpretatie. De context van het kunstwerk speelt dan een rol in de beoordeling van de beschouwer. Maar de context van de beschouwer zelf speelt eveneens een belangrijke rol in zijn kunstbeleving.

Kennis en werkelijkheid

Achtergrondinformatie kan worden opgevat als een verrijking, maar ook als een verarming. Het kan meer inzicht geven, maar ook de vrije interpretatie belemmeren.

Hans-George Gadamer stelt dat er geen duidelijke scheiding is tussen kennis en werkelijkheid, tussen interpretatie en het kunstwerk. De interpretatie van kunst kan niet los gezien worden van de toeschouwer als individu.

De subjectieve interpretatie

Er is geen methode welke altijd een juiste interpretatie van het kunstwerk geeft. Je kunt je ook afvragen of dat wenselijk zou zijn en waarom? Want wie of wat bepaalt wat een goede of minder goede interpretatie van een kunstwerk is? Bestaat er wel zo iets als een objectieve werkelijkheid?

Iedereen interpreteert vanuit zijn eigen persoonlijke ‘ervaringshorizon’, zoals Gadamer dat noemt. Hij stelt dat kunstbeleving een ‘versmelting van enerzijds de ervaringshorizon van de kunstenaar en anderzijds die van de beschouwer’ is.

Betekeniswaarde van kunst

De waarde van een kunstwerk zou je kunnen bepalen aan de hand van het aantal interpretaties. Hoe meer betekenissen het kan geven, hoe waardevoller het werk is. Hoe meer interpretatiemogelijkheden, hoe meer het te bieden heeft.
Het kunstwerk heeft dan dus niet één bepaald nut, maar is op velerlei wijzen van waarde

Wat is de waarde van ongeziene kunst?

Volgende vraag is dan of een kunstwerk wat niemand ziet of gezien heeft, daarmee ook geen enkel nut heeft? Met andere woorden, heeft kunst zonder beschouwer waarde?

Zie ook: Als er een boom omvalt in het bos en er is niemand in de buurt, is er dan geluid?
hergens.net/how-charming-is-divine-philosophy/

Zie ook: Denken over kunst, een kennismaking met de kunstfilosofie van A. Van den Braembussche Google books

scheidend vermogen

Spinoza

De Ethica van Spinoza is een bijzonder boek. De tekst is opgebouwd volgens een wiskundige logica met axioma’s en stellingen. Het is filosofie en gaat over abstracte ideeën, maar ook over de praktijk van leven. Zowel in filosofische als persoonlijke betekenis is Spinoza een inspiratie.
Tijdens het lezen van de Ethica heb ik diverse inkttekeningen gemaakt.
Zoals deze twee inkttekeningen op papier, welke de titel hebben ‘Natural light’.

Zie ook: Natural light (animation) https://www.instagram.com/p/BlLdQSjAvTx/

Grondwaarheid (axioma)
In de wereld van de dingen bestaat er geen enkel bijzonder ding, dat niet door een ander, dat machtiger en sterker is, kan worden overtroffen. Wat er ook bestaat, altijd is er iets machtigers (denkbaar) waardoor het kan worden vernietigd.

Ethica, Vierde deel, De menselijke knechtschap, Spinoza.

inkttekening op papier
inkttekening op papier
65 x 50 cm. 08/2018.

Zie ook:
Koninklijke bibliotheek, Spinoza: https://www.kb.nl/themas/filosofie/benedictus-de-spinoza

Zie ook: Het werkelijk wezen http://hergens.net/het-werkelijk-wezen/

Het werkelijk wezen

De wetten en regelen van de Natuur

“Niets geschiedt er in de Natuur dat aan een gebrek van haarzelf zou kunnen worden toegeschreven. De Natuur is immers steeds dezelfde, en overal ook zijn haar kracht en macht dezelfde, d.w.z. de wetten en regelen van de Natuur, volgens welke alles geschiedt en van de ene vorm in de andere overgaat, zijn altijd en overal dezelfde. Derhalve moet ook de aard van alle dingen, welke dan ook, uit éénzelfde beginsel worden verklaard, namelijk uit de algemeen geldige wetten en regelen van de Natuur.”

Citaat uit de Ethica van Spinoza, derde deel, over de Aard en oorsprong van de aandoeningen, voorrede.

Het streven

“Elk ding tracht, voorzover het van hem afhangt, in zijn bestaan te volharden.” (…)

“Het streven waarmee elk ding in zijn bestaan tracht te volharden is niets anders dan het werkelijk wezen van dit ding zelf.”

Spinoza, Ethica, derde deel, stelling 6 en 7.

Zie ook:
Koninklijke bibliotheek, Spinoza: https://www.kb.nl/themas/filosofie/benedictus-de-spinoza 

Zie ook: Van stek tot bloem http://hergens.net/van-stek-tot-bloem/
Zie ook: Plants grow to the light http://hergens.net/category/plants-grow-to-the-light/

geïnspireerd door Spinoza, schetsboek

Op of onder de horizon

De vraag is of het landschap er nog is, als het lichaam er niet meer is?
Your body is your perspective‘, gebonden aan tijd en plaats.

Het landschappelijke is een vergezicht of een mistige overgang tussen hemel en aarde. Het – al of niet zijn – bevindt zich op de grens van de horizon, erop, eronder of erboven. Soms is er helemaal geen horizon en is het meer een kwestie van gesloten of open, gevangen of vrij zijn.

olieverf op geprepareerd papier, 50 x 70 cm. 2018.

Zie ook: Everything I see is round , masker kostuum: http://hergens.net/textiel-plus-signalement/

Zie ook: Une présence, er is deze boom, er was deze boom: http://hergens.net/category/une-presence/

Zie ook: Esse est percipi, zijn is waargenomen worden, Berkeley: http://hergens.net/how-charming-is-divine-philosophy/

Zie ook: In een wisselend decor, in another mind: http://hergens.net/in-een-wisselend-decor/

In een wisselend decor

Het gedicht Bos van Van Deel is een natuurbeschrijving, waarbij de buitenwereld wordt geobserveerd. Daarbij is de vraag wat die buitenwereld is, zonder de eigen observatie. Je bent een toeschouwer van het landschap waar je doorheen gaat.

Dit wisselend decor doet me denken aan another mind van Berkeley uit mijn vorige blog: http://hergens.net/how-charming-is-divine-philosophy

Bos
Zolang ik stil sta, is er niets
dat van dit bos iets anders maakt.
De bomen staan er of ze liggen
al bedekt door eigen blad. Als ik
er niet was, zou alles zo blijven,
met eeuwige morgenglans op kruinen,
licht dat zich aan zichzelf ontsteekt.
Maar ik ga door en waar niets brak
of achter werd gelaten, kraken nu
takken, in een wisselend decor.

T. Van Deel

Zie ook:
“De waarneming beweegt mee met de beschouwer. De ruimte is oneindig en de waarneming is beperkt. Van Gogh schrijft: ‘uren en uren (…) dat er eigenlijk niets is als die aarde – oneindig’ en ‘al is ’t nog zo groot op zichzelf, men weet slechts dat er is grond en lucht.’.”
Ongeziene landschap, Slechts grond en lucht: http://hergens.net/slechts-grond-en-lucht-2/

Zie ook:
“(…) als de momentopnamen van een veranderlijk landschap en een wisselende perceptie van dat landschap.”
Slechts grond en lucht, artist in residence Vincent van Gogh: http://hergens.net/slechts-grond-en-lucht-expositie/

 

How charming is divine philosophy

Esse est percipi, zijn is waargenomen worden.
Als er een boom omvalt in het bos en er is niemand in de buurt, is er dan geluid?

“(…) when I shut my eyes, the things I saw may still exist, but it must be in another mind.”
Citaat uit ‘Theory of Vision and other select philosophical writings‘ van George Berkeley (1910) uit het hoofdstuk ‘Principles of Human Knowledge‘ (blz. 158 lees hieronder het volledige citaat).

How charming is divine philosophy

Volledig citaat ‘Theory of Vision and other select philosophical writings‘ van George Berkeley (1910) ‘Principles of Human Knowledge‘ (blz. 158):

“External things either imprinted by or perceived by some other mind.
(Ideas imprinted on the senses are real things, or do really exist; this we do not deny, but we deny
1. they can subsist without the minds which perceive them, or
2. that they are resemblances of any archetypes existing without the mind:
1. since the very being of a sensation or idea consists in being perceived, and
2. an idea can be like nothing but an idea.)
(Again, the things perceived by sense may be termed external, with regard to their origin, in that they are not generated from within, by the mind itself, but
1. imprinted by a spirit distinct from that which perceives them. Sensible objects may likewise be said to be without the mind, in another sense, namely,
2. when they exist in some other mind. Thus when I shut my eyes, the things I saw may still exist, but it must be in another mind.)”

inkttekening 2014