Tagarchief: werk op papier

Het raster als vrije ruimte

Beeldende notities in een rastercompositie, het raster als vrije ruimte.

Vanuit het thema van het ‘Ongeziene landschap’ schilderde ik in 2012 een reeks van 35 abstracte werken. De gehele reeks heeft hetzelfde A4 formaat en is geschilderd in eenzelfde kleurtoon blauw. Op Art Fair Re:Rotterdam heb ik de gehele reeks in boekvorm getoond. In de volgorde van schilderingen zie je een verhaal van het ‘Ongeziene landschap’ op steeds andere wijze verbeeld. Deze reeks is min of meer de eerste serie, de eerste aanzet tot ‘grid paintings’ oftewel schilderingen in een rastercompositie.

In mijn schetsboeken tekende ik enige tijd later vele reeksen vormonderzoek in zwart en wit. Om de vormen naast elkaar te zien, te vergelijken en op elkaar in te laten werken, tekende ik ze in rasters. Door het gebruik van zwarte inkt ontstond een totaalbeeld, waarbinnen de vormen elkaar versterken.

Aansluitend op het thema van het ‘Ongeziene landschap’ werkte ik in 2015 als artist in residence bij het Van GoghHuis in Zundert aan een grote inkttekening. Mijn werk gedurende mijn artist in residence had als thema ‘Slechts grond en lucht’ en was geïnspireerd op een citaat van Vincent van Gogh.

De inkttekening (150 x 300 cm) bestaat uit 28 regels van 20 maal ‘grond en lucht’. Waarbij elke figuur bestaat uit een onderdeel grond en een onderdeel lucht, welke zich tot elkaar verhouden. De herhaling van deze abstracte grond-lucht schilderingen, in totaal 560, zijn als de momentopnamen van een veranderlijk landschap en een wisselende perceptie van dat landschap. Alle regels samen vormen een geheel, waarbij de vormen van grond en lucht visueel verband met elkaar aangaan en inwisselbaar worden. Wat grond is kan evengoed lucht zijn of omgekeerd. Het zijn abstracties welke doen denken aan hiërogliefen of symbolen. Als taaltekens verwijzen ze naar een oneindig landschap, wat met de waarneming meebeweegt.

Schilderen als taal met abstracte taaltekens.

Door de compositie van het rooster, de opdeling van het vlak, is het een andere manier van schilderen dan in een totaalcompositie. Het is een opeenvolging van concentratiepunten, van kleine schilderingen welke samen een geheel vormen.

Zie ook: ‘Ongeziene landschap’ http://hergens.net/category/ongeziene-landschap/

Zie ook: ‘Slechts Gronde en Lucht
http://hergens.net/slechts-grond-en-lucht-2/
http://hergens.net/slechts-grond-en-lucht-expositie/

Kleine raster inkttekening 2015 Arti et Amicitiae:
http://hergens.net/hangen-doe-je-toch-tentoonstelling-leden-arti-et-amicitiae/

Close-up acrylverf op papier 2019

Verbeelden

Wat er ook staat
het ritme roert
en geeft de maat.

Door de antistrofe
langs sextet en octaaf
met de prince naar de pointe
dwars door het enclave.

2012 – FSS

Vormgeven in woord en beeld, vorm-geven, ver-woorden en ver-beelden.
Verbeelden – iets tot beeld maken – kan met verf en kleur, stof en wol en in zin en woord.
Soms maak ik daar een combinatie van in tekst, poëzie, titel, textiel, tekening, schilderij.

acryl op papier, 210 x 297 mm. 250 g. 2019.

De paden blijven
liggen vol blubber.
Waar zolen in zoenen
kruipt later het schemer
zwart in schors omhoog.

2019 – FSS

Zie ook: Une Présence http://hergens.net/category/une-presence/

Zie ook: Visuele poëzie: http://hergens.net/visuele-poezie/

Het kader

Het schilderij als kader, het welbekende idee van het raam met zicht op een andere werkelijkheid. Het schildersdoek is een raamwerk, een kader waarbinnen de compositie valt. Het formaat is bepalend voor de compositie, bepalend voor het beeld.

Een werkelijkheid in een werkelijkheid in een werkelijkheid.

Ik schilder een kader binnen het kader van het schilderij.
Kijk het is niet wat het lijkt, een werkelijkheid in een werkelijkheid in een werkelijkheid.

Het kader als openingszin

Ik schilder een kader als eerste opzet, als een literaire openingszin, als een incipit.
“Er was eens…” zegt het kader, “hoe het allemaal begon...” en  “het verhaal gaat…”.
Een kader als introductie op en een context voor het schilderij, in beeld en betekenis.

acryl op papier

acryl op papier, 14,7 x 21 cm. 2019.

Eenheid in veelvoud

Enige tijd geleden maakte ik collages onder een pseudoniem. Ik werk graag met tekst en beeld. Maar aanvankelijk dacht ik dat de collages met tekst en beeld volledig los stonden van mijn andere visuele werk. Dat heeft ook te maken met het idee dat te veel verschillende werkwijzen en stijlen afbreuk kunnen doen aan de zeggingskracht van je werk, dat je werk niet langer een geheel vormt (dat is ook een bekend marketingverhaal).
Maar deze manier van denken over beeldende kunst is zo onvrij en druist in tegen wat kunst is, namelijk vrij en rijk aan mogelijkheden, vormen, betekenissen en associaties.
Om kort te gaan, vanaf heden toon ik de tekst-beeld collages onder eigen naam.
Eenheid in veelvoud. Ik deed sowieso al niet veel aan marketing.

Meer collages op: https://www.instagram.com/fsuzannescholten/


Model naar waarneming

Toen ik op de kunstacademie voor het eerst naar modeltekenen ging, verwachtte ik anatomie les te krijgen. Dat bleek niet het geval. Er was een model, naakt of gekleed, om na te tekenen en schilderen. Hierbij werden soms opdrachten gegeven en er was altijd een docent aanwezig voor tips en adviezen. Al met al geen anatomische ontleding van het lichaam, maar werken naar waarneming.

Waarneming en perceptie

Het gaat om kijken, heel goed kijken en nadenken over wat je nou eigenlijk ziet. Waarneming gaat niet alleen over kleur en vorm, maar ook over ruimte, licht en perceptie. Waarneming is meer dan alleen zien, het is met al je zintuigen aandachtig en bewust observeren.

Perceptie: een proces van verwerven, registreren, interpreteren, selecteren en ordenen van zintuiglijke informatie.

Naar waarneming schilderen

Schilderen naar waarneming is veel meer dan vastleggen hoe, bijvoorbeeld de narcissen bloeien. Het is de energie van de lente die voorzichtig, maar ook krachtig uit het donker oplicht. Het is de wind die de bloemen zachtjes heen en weer wiegt, het zijn bloembollen die elk jaar bloeien en weer afsterven, het is de bloemengeur, enzovoorts. Zoals Cézanne zei: “Je zou de geur van bomen kunnen schilderen.”. De manier waarop de schilder zijn model observeert en interpreteert, bepaalt mede de wijze waarop het model in materiaal wordt omgezet.

Picasso

Bearded man with cigarette and his model, Picasso, 1964.

Een realistische waarheid?

Ik teken wel eens portret, maar nooit in opdracht. Om de simpele reden dat ik geen zin heb in gezeur over of iemand wel of niet ‘lijkt’. Het gaat me niet eens zozeer om of ik wel vakkundig genoeg zou zijn, want misschien ben ik gewoon een slecht portret tekenaar, maar meer nog is het werken naar waarneming, of dat nou stilleven, landschap of model is, iets wat ik nooit doe met de intentie dat het ‘echt moet lijken’. Dat is totaal oninteressant vind ik. Want wat is echt, waarheidsgetrouw of realistisch? En waarom dan geen foto?

Autonome kunst

Het gaat om waarneming, perceptie en hoe je dat kunt omzetten in verf op doek. Hoe nieuwe kennis door waarneming ontstaat en hoe je deze kunt verbeelden. Hierbij gaat het nooit over een objectieve observatie en evenmin om enkel persoonlijk subjectieve interpretatie. Want beiden staan niet op zichzelf, maar zijn afhankelijk van een bepaalde context, van regels en van waaruit ze voortkomen.

Kunst is vrij en bepaalt zelf de regels en verandert deze ook weer als dat zo uitkomt. Kunst is een context op zichzelf. Zoals Braque mooi zei: het schilderij heeft niet de bedoeling ‘een anekdotisch feit te reconstrueren’ maar een ‘picturaal feit te constitueren’. Het kunstwerk is niet een imitatie van de wereld, maar het is een wereld op zichzelf.

Naaktmodel in de kunst

Terug naar modeltekenen. Het idee van anatomieles komt uit de Renaissance, destijds was er veel aandacht voor anatomie in de kunsten en het naakt werd als ideale schoonheid verbeeld. Naakt was niet nieuw in de kunst, dat kwam al voor in de prehistorie in de vorm van venusbeeldjes, welke symbool staan voor vruchtbaarheid. In de middeleeuwen werd het naakt onder invloed van religie afgebeeld in de vorm van goden en Bijbelse figuren, zoals Adam en Eva. In de 19e eeuwse kunst wordt het naaktmodel steeds vrijer en meer alledaags weergegeven. Dit ging niet zonder slag of stoot, want voorheen mocht het naakt alleen kuis en niet te uitdagend of te realistisch worden afgebeeld. Bekend voorbeeld is het schilderij ‘Le dejeuner sur l’herbe’ van Edouard Manet, wat men in 1863 heel schokkend vond, omdat in dat schilderij het naakt door Manet uit zijn traditionele context is gehaald. In de loop van de 19e eeuw wordt het naaktmodel een zelfstandig onderwerp in de kunst en is het in diverse stromingen een belangrijk thema. Zo komt het naakt als onderwerp veel voor in het impressionisme, expressionisme, symbolisme en kubisme. In de 20e eeuw wordt het naaktmodel vastgelegd door nieuwe media als film en fotografie. En uiteindelijk wordt in de jaren zeventig het (naakte) lichaam zelf tot kunst verheven in de vorm van performance en body-art.

work in progress – close up mixed media, model collage

Modeltekenen als oefening en nieuw materiaal

Modeltekenen is ook gewoon leuk om te doen en een goede oefening. In de loop der jaren heb ik heel veel model getekend en geschilderd. Het zijn vooral schetsen, omdat de meeste standen vijf tot tien minuten duren. Veel is rechtstreeks de vuilnisbak in gegaan of op later tijdstip weg gegooid. Je kunt niet alles bewaren en veel schetsen stellen niet veel voor. Sinds kort verwerk ik ook modelschetsen in collage en ander schilderwerk. De combinatie van werk naar waarneming en vrij (abstract) werk is interessant en geeft nieuwe mogelijkheden in beeldtaal.

Meer over waarneming: http://hergens.net/tag/waarneming/

Landschappelijke ruimte

Het perspectivisch afbeelden van de wereld als landschap is een akt van bevrijding en verzelfstandiging van het individu, scherper gezegd: het is door één en dezelfde beweging dat het individu zich als autonoom subject poneert én de wereld als landschappelijke ruimte verschijnt.

Citaat uit Filosofie van het landschap van Ton Lemaire.

Plein air tekening met oliepastels op papier (Zuid Frankrijk, 2018):

oliepastel op papier, 2018

Zie ook: Op of onder de horizon http://hergens.net/op-of-onder-de-horizon/

Zie ook: In een wisselend decor http://hergens.net/in-een-wisselend-decor/

Spinoza

De Ethica van Spinoza is een bijzonder boek. De tekst is opgebouwd volgens een wiskundige logica met axioma’s en stellingen. Het is filosofie en gaat over abstracte ideeën, maar ook over de praktijk van leven. Zowel in filosofische als persoonlijke betekenis is Spinoza een inspiratie.
Ik las Spinoza voor het eerst op de academie en onlangs heb ik bij het herlezen van de Ethica diverse inkttekeningen gemaakt.
Zoals deze twee inkttekeningen op papier, welke de titel hebben ‘Natural light’.

Zie ook: Natural light (animation) https://www.instagram.com/p/BlLdQSjAvTx/

Grondwaarheid (axioma)
In de wereld van de dingen bestaat er geen enkel bijzonder ding, dat niet door een ander, dat machtiger en sterker is, kan worden overtroffen. Wat er ook bestaat, altijd is er iets machtigers (denkbaar) waardoor het kan worden vernietigd.

Ethica, Vierde deel, De menselijke knechtschap, Spinoza.

inkttekening op papier
inkttekening op papier
65 x 50 cm. 08/2018.

Zie ook:
Koninklijke bibliotheek, Spinoza: https://www.kb.nl/themas/filosofie/benedictus-de-spinoza

Zie ook: Het werkelijk wezen http://hergens.net/het-werkelijk-wezen/

To the light – never ending story

Screenshot van muziek animatie To the light – never ending story

Kijk en luister bij deze link:
https://www.instagram.com/p/Bkrgd8qBUfs/

music animation
screenshot van de music animation ‘To the light – never ending story’

“Ik plantte, Apollos goot water, maar God gaf de groeikracht.
Niet wie plant of begiet, is van belang, maar wie voor de groei zorgt, en dat is God.”

1 Korintiërs 3 – 6

Zie fototropie Wikipedia: https://nl.wikipedia.org/wiki/Fototropie
Zie ook: Phototropism https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Phototropism

Zie ook: Van stek tot bloem http://hergens.net/van-stek-tot-bloem/
Zie ook: Het werkelijk wezen (Spinoza) http://hergens.net/het-werkelijk-wezen/
Zie ook: Plants grow to the light http://hergens.net/category/plants-grow-to-the-light/

Op of onder de horizon

De vraag is of het landschap er nog is, als het lichaam er niet meer is?
Your body is your perspective‘, gebonden aan tijd en plaats.

Het landschappelijke is een vergezicht of een mistige overgang tussen hemel en aarde. Het – al of niet zijn – bevindt zich op de grens van de horizon, erop, eronder of erboven. Soms is er helemaal geen horizon en is het meer een kwestie van gesloten of open, gevangen of vrij zijn.

olieverf op geprepareerd papier, 50 x 70 cm. 2018.

Zie ook: Everything I see is round , masker kostuum: http://hergens.net/textiel-plus-signalement/

Zie ook: Une présence, er is deze boom, er was deze boom: http://hergens.net/category/une-presence/

Zie ook: Esse est percipi, zijn is waargenomen worden, Berkeley: http://hergens.net/how-charming-is-divine-philosophy/

Zie ook: In een wisselend decor, in another mind: http://hergens.net/in-een-wisselend-decor/

Inkttekeningen Une Présence

Selectie inkttekeningen uit de serie ‘Une présence‘.
Zie ook: http://hergens.net/category/une-presence/

inkttekening op papier 10/2018

Er is deze boom, er was deze boom
Een dood levende boom, une présence.
Overwoekerd met klimop, waar vogels wonen
Een stronk als geraamte, waar vleermuizen slapen.
Elk jaar verandert de vorm,
er gaat iets af, een tak minder,
er komt iets bij, nieuw gebladerte.
Deze boomstronk, waar dood ook leven is.

inkttekening op papier 10/2018

There is this tree, there was this tree
A dead living tree, une présence.
Overgrown with ivy, where birds live
A stump as a skeleton, where bats sleep.
The shape changes every year,
something goes off, a branch less,
something is added, new foliage.
This tree stump, where death is also life.

inkttekening op papier 10/2018