Schilderkunst en poëzie

In 2019 heb ik meer dan 20 schilderingen gemaakt geïnspireerd op gedichten van Judith Omtzigt. Samen stelden we een uitgave samen waarbinnen poëzie en beeldende kunst hand in hand gaan. Helaas is vanwege Corona de publicatie van de bundel tot nader order uitgesteld.

Lees en bekijk bij onderstaande link een selectie gedichten en schilderingen:

Eva was een kamermeisje

Phoenix

Langs het water, acryl op papier 2020

De phoenix herrijst.
Niets dan lucht,
draagt zijn vleugels.

Twee gedichten, de eerste onlangs geschreven en sluit aan bij het gedicht hieronder, wat ik in 2019 schreef en onlangs heb herschreven.

Er werd gezegd dat het zo is.
Zo anders.

Je legde je neer naast het water
met je oor naar het kabbelend ruisen
van enkel geluid.

Dit is wat er is. Hoor je?
Vergeet alles.

Je herkende het ritme
van klotsen op steen.
Het sijpelen van vroeger naar later.

Luister, dit is het.
Zo, en niet anders.

Op je rug zag je vochtig van gras,
hoog door wolken
een vogel heen.

FSS 01/2020

Langs het water, acryl op papier 2020

Schrijven en schilderen

In het nieuwe jaar zal ik meer gaan schrijven. Hiervoor ben ik onlangs een opleiding schrijven begonnen. Ik zal korte stukjes schrijven, blogartikelen, poëzie en meer. Een selectie daarvan zal ik op deze blog publiceren. Het zal dan voornamelijk gaan om kunst gerelateerde teksten en poëzie in combinatie met een schildering.

Hieronder een gedicht wat ik vorig jaar schreef en bijbehorende schildering.

Geruststellend groen
deinen boomtoppen,
zwalken takken zwaar
van generfd blad.
Schuddend ja en nee
het is niet waar.

Het raster als vrije ruimte

Beeldende notities in een rastercompositie, het raster als vrije ruimte.

Vanuit het thema van het ‘Ongeziene landschap’ schilderde ik in 2012 een reeks van 35 abstracte werken. De gehele reeks heeft hetzelfde A4 formaat en is geschilderd in eenzelfde kleurtoon blauw. Op Art Fair Re:Rotterdam heb ik de gehele reeks in boekvorm getoond. In de volgorde van schilderingen zie je een verhaal van het ‘Ongeziene landschap’ op steeds andere wijze verbeeld. Deze reeks is min of meer de eerste serie, de eerste aanzet tot ‘grid paintings’ oftewel schilderingen in een rastercompositie.

In mijn schetsboeken tekende ik enige tijd later vele reeksen vormonderzoek in zwart en wit. Om de vormen naast elkaar te zien, te vergelijken en op elkaar in te laten werken, tekende ik ze in rasters. Door het gebruik van zwarte inkt ontstond een totaalbeeld, waarbinnen de vormen elkaar versterken.

Aansluitend op het thema van het ‘Ongeziene landschap’ werkte ik in 2015 als artist in residence bij het Van GoghHuis in Zundert aan een grote inkttekening. Mijn werk gedurende mijn artist in residence had als thema ‘Slechts grond en lucht’ en was geïnspireerd op een citaat van Vincent van Gogh.

De inkttekening (150 x 300 cm) bestaat uit 28 regels van 20 maal ‘grond en lucht’. Waarbij elke figuur bestaat uit een onderdeel grond en een onderdeel lucht, welke zich tot elkaar verhouden. De herhaling van deze abstracte grond-lucht schilderingen, in totaal 560, zijn als de momentopnamen van een veranderlijk landschap en een wisselende perceptie van dat landschap. Alle regels samen vormen een geheel, waarbij de vormen van grond en lucht visueel verband met elkaar aangaan en inwisselbaar worden. Wat grond is kan evengoed lucht zijn of omgekeerd. Het zijn abstracties welke doen denken aan hiërogliefen of symbolen. Als taaltekens verwijzen ze naar een oneindig landschap, wat met de waarneming meebeweegt.

Schilderen als taal met abstracte taaltekens.

Door de compositie van het rooster, de opdeling van het vlak, is het een andere manier van schilderen dan in een totaalcompositie. Het is een opeenvolging van concentratiepunten, van kleine schilderingen welke samen een geheel vormen.

Zie ook: ‘Ongeziene landschap’ https://hergens.net/category/ongeziene-landschap/

Zie ook: ‘Slechts Gronde en Lucht
https://hergens.net/slechts-grond-en-lucht-2/
https://hergens.net/slechts-grond-en-lucht-expositie/

Kleine raster inkttekening 2015 Arti et Amicitiae:
https://hergens.net/hangen-doe-je-toch-tentoonstelling-leden-arti-et-amicitiae/

Close-up acrylverf op papier 2019

Verbeelden

Wat er ook staat
het ritme roert
en geeft de maat.

Door de antistrofe
langs sextet en octaaf
met de prince naar de pointe
dwars door het enclave.

2012 – FSS

Vormgeven in woord en beeld, vorm-geven, ver-woorden en ver-beelden.
Verbeelden – iets tot beeld maken – kan met verf en kleur, stof en wol en in zin en woord.
Soms maak ik daar een combinatie van in tekst, poëzie, titel, textiel, tekening, schilderij.

acryl op papier, 210 x 297 mm. 250 g. 2019.

De paden blijven
liggen vol blubber.
Waar zolen in zoenen
kruipt later het schemer
zwart in schors omhoog.

2019 – FSS

Zie ook: Une Présence https://hergens.net/category/une-presence/

Zie ook: Visuele poëzie: https://hergens.net/visuele-poezie/

Het kader

Het schilderij als kader, het welbekende idee van het raam met zicht op een andere werkelijkheid. Het schildersdoek is een raamwerk, een kader waarbinnen de compositie valt. Het formaat is bepalend voor de compositie, bepalend voor het beeld.

Een werkelijkheid in een werkelijkheid in een werkelijkheid.

Ik schilder een kader binnen het kader van het schilderij.
Kijk het is niet wat het lijkt, een werkelijkheid in een werkelijkheid in een werkelijkheid.

Het kader als openingszin

Ik schilder een kader als eerste opzet, als een literaire openingszin, als een incipit.
“Er was eens…” zegt het kader, “hoe het allemaal begon...” en  “het verhaal gaat…”.
Een kader als introductie op en een context voor het schilderij, in beeld en betekenis.

acryl op papier
acryl op papier, 14,7 x 21 cm. 2019.

Visuele poëzie

In het boek ‘To the hand‘ over het werk van Terry Thompson, schrijft Arno Kramer over het avontuur van de beeldtaal:

“Wanneer je je voorneemt als kunstenaar om in beeldend werk je ‘ervaringen’ en visies met de menselijke zintuigen vorm te geven, kun je twee kanten op. Je laat in je tekening precies zien wat je wilt zeggen, je illustreert je visie met een duidelijk beeld. Of je zoekt meer het avontuur en probeert die zintuigen, die van zichzelf natuurlijk vormeloos zijn en dus abstract, via je gevoelens ook een mate van abstractie mee te geven. Maar zo dat het invoelbaar wordt voor de beschouwer dat er meer is dan slechts die verzameling lijnen en vormen.”

Beeldtaal

In het laatste geval wat Kramer omschrijft, ontstaat een persoonlijke en oorspronkelijke beeldtaal. Terry Thompson schrijft hier zelf over in een vergelijking van poëzie met beeldende kunst:

“Poëzie in haar meest zuivere vorm is nooit letterlijk, illustratief, of louter persoonlijk maar universeel.”
“(…) werk dat dezelfde associatie- en reflectiemogelijkheden kent. Men zou deze inherente poëzie kunnen omschrijven als beeldtaal van het onderbewuste.”

Het onderbewuste

Dromen en het onderbewuste zijn geliefd in de beeldende kunsten, denk aan het Surrealisme.

Het onderbewuste wordt vaak in verband gebracht met dat wat vergeten en verdrongen is. “Onbekend met, instinctmatig, onwillekeurig, zielenleven” volgens het Nederlands woordenboek Van Dale. En “Met het onderbewuste worden geestelijke processen bedoeld die niet, of niet onmiddellijk, toegankelijk zijn en die niettemin iemands gedrag kunnen beïnvloeden.” aldus Wikipedia.

Associatieve vrijheid

Poëzie en kunst komen niet alleen voort uit onbewuste processen. Daarom zou ik in deze context liever spreken van creatieve en associatieve vrijheid. Het is een wisselwerking, het onderbewuste bestaat ook niet zonder het bewuste. Het gaat om de vrijheid, het onbelemmerde spel, waarin creativiteit en associatie kunnen bloeien.

To the hand, Terry Thompson.

Zie ook website Terry Thompson: terrythompson.nl

Inkttekeningen Une Présence

Selectie inkttekeningen uit de serie ‘Une présence‘.
Zie ook: https://hergens.net/category/une-presence/

Er is deze boom, er was deze boom
Een dood levende boom, une présence.
Overwoekerd met klimop, waar vogels wonen
Een stronk als geraamte, waar vleermuizen slapen.
Elk jaar verandert de vorm,
er gaat iets af, een tak minder,
er komt iets bij, nieuw gebladerte.
Deze boomstronk, waar dood ook leven is.

There is this tree, there was this tree
A dead living tree, une présence.
Overgrown with ivy, where birds live
A stump as a skeleton, where bats sleep.
The shape changes every year,
something goes off, a branch less,
something is added, new foliage.
This tree stump, where death is also life.

Klik op afbeelding voor vergroting

Une présence plein air tekeningen

Er is deze boom, welke ik al een aantal jaren heb gezien en ‘plein air’, naar waarneming, de afgelopen maand heb getekend. Nu ben ik een serie tekeningen begonnen, plein air in eerste instantie, naar aanleiding van deze boom, une présence.
De serie begint met meer dan tien oliepastels en gaat dan over in inkttekeningen en digitale tekeningen. Daarnaast schreef ik een gedicht over deze boom, met daarbij een Engelse vertaling.

De serie ‘Une présence‘ bestaat nu uit 11 plein air tekeningen met oliepastel op (zwart en wit) papier, 4 inkttekeningen op papier en vooralsnog 8 digitale tekeningen.

Er is deze boom, er was deze boom
Een dood levende boom, une présence.
Overwoekerd met klimop, waar vogels wonen
Een stronk als geraamte, waar vleermuizen slapen.
Elk jaar verandert de vorm,
er gaat iets af, een tak minder,
er komt iets bij, nieuw gebladerte.
Deze boomstronk, waar dood ook leven is.

There is this tree, there was this tree
A dead living tree, une présence.
Overgrown with ivy, where birds live
A stump as a skeleton, where bats sleep.
The shape changes every year,
something goes off, a branch less,
something is added, new foliage.
This tree stump, where death is also life.

Klik op afbeelding voor vergroting